Կանանց նկատմամբ բռնության մասին բարձրաձայնելը կարևոր քայլ է, բայց ոչ վերջնական լուծում։ Հանրային կոչը կարող է փոխել վերաբերմունքը միայն այն դեպքում, երբ դրա հետևում ձևավորվում են իրական պաշտպանության, աջակցության և վերականգնման մեխանիզմներ։

Կինը չպետք է լռի բռնության մասին։ Բայց նույնքան կարևոր է մեկ այլ հարց՝ ի՞նչ է տեղի ունենում այն պահին, երբ նա որոշում է խոսել։

Հայաստանում կանանց նկատմամբ և ընտանեկան բռնության խնդիրը շարունակում է մնալ ոչ միայն իրավական, այլև խորքային սոցիալական մարտահրավեր։ Տարիներ շարունակ բռնության բազմաթիվ դեպքեր չեն հասել հանրային կամ իրավական դաշտ՝ մնալով ընտանիքի ներսում, փակ դռների հետևում և հաճախ արդարացվելով նույն՝ «ընտանիքի հարցն է» տրամաբանությամբ։

Հենց այս լռությունն է, որ պետք է կոտրել։

Վարչապետի տիկին Աննա Հակոբյանի նախաձեռնած ծրագիրն ու բռնության դեմ ուղղված հրապարակային կոչը կարևոր են առաջին հերթին այն պատճառով, որ խնդիրը կրկին դրվում է հանրային ուշադրության կենտրոնում։ Բռնության դեմ պայքարը չի կարող արդյունավետ լինել, եթե դրա մասին խոսում են միայն մասնագետները, իրավապաշտպանները կամ բռնության ենթարկված կանայք։ Այն պետք է դառնա հասարակական լայն քննարկման առարկա։

Երբ լռությունը դառնում է բռնության շարունակության գործոն

Բռնության մասին չխոսելու պատճառները բազմաթիվ են։ Ոմանք վախենում են բռնարարի վրեժից, մյուսները՝ ընտանիքի կամ շրջապատի արձագանքից։ Կան նաև տնտեսական կախվածություն, երեխաների ճակատագրի վերաբերյալ մտահոգություններ և այն համոզմունքը, որ որևէ մեկը չի կարող կամ չի ցանկանա օգնել։

Այս ամենին ավելանում է հասարակական վերաբերմունքը։

Երբ բռնության ենթարկված կնոջը հարցնում են՝ «ինչո՞ւ չհեռացար», «ինչո՞ւ այդքան երկար դիմացար» կամ «ինչո՞ւ հիմա ես խոսում», հասարակությունը, հաճախ չգիտակցելով, պատասխանատվության մի մասը տեղափոխում է հենց տուժողի վրա։

Սա է այն մտածողությունը, որը պետք է փոխվի։

Բռնության պատասխանատուն բռնարարը չէ՞, ոչ թե բռնության ենթարկված կինը։ Այս հարցի պատասխանը պետք է լինի միանշանակ։

Հանրային խոսքը կարևոր է, բայց միայն դրանով խնդիրը չի լուծվի

Բռնության դեմ պայքարում հանրային իրազեկումն անհրաժեշտ պայման է, սակայն այն չի կարող փոխարինել համակարգային լուծումներին։

Եթե կինը որոշում է խոսել, նա պետք է իմանա՝ որտե՞ղ դիմել, ո՞վ է իրեն պաշտպանելու, որտե՞ղ կարող է անվտանգ մնալ և ինչպե՞ս կարող է սկսել ինքնուրույն կյանք։

Այստեղ արդեն պատասխանատվությունը միայն հասարակության կամ առանձին նախաձեռնությունների վրա չէ։

Պետական համակարգը պետք է ապահովի արագ և արդյունավետ պաշտպանություն, մասնագիտացված ծառայությունների հասանելիություն և այնպիսի ընթացակարգեր, որոնց միջոցով բռնության ենթարկված անձը չի հայտնվի նոր ճնշումների ու վտանգների առաջ։

Հատկապես կարևոր է ուշադրություն դարձնել մարզերին, որտեղ մասնագիտացված ծառայությունների հասանելիությունը կարող է ավելի սահմանափակ լինել։ Ապահով կացարանները, հոգեբանական և իրավաբանական աջակցությունը պետք է հասանելի լինեն ոչ միայն մայրաքաղաքում, այլև երկրի տարբեր համայնքներում։

Տնտեսական կախվածությունը նույնպես բռնության թակարդ է

Բռնարարից հեռանալու որոշումը միշտ չէ, որ միայն հոգեբանական կամ իրավական որոշում է։ Շատ դեպքերում այն նաև ֆինանսական հարց է։

Եթե կինը չունի սեփական եկամուտ, բնակության վայր կամ աշխատանք գտնելու հնարավորություն, բռնարար միջավայրից հեռանալը կարող է դառնալ չափազանց դժվար։

Այդ պատճառով բռնության դեմ պայքարի ցանկացած երկարաժամկետ ռազմավարություն պետք է ներառի նաև կանանց տնտեսական անկախության խթանումը։

Մասնագիտական վերապատրաստում, աշխատանքի տեղավորման ծրագրեր, սոցիալական աջակցություն և ինքնուրույն կյանքի վերականգնման հնարավորություններ․ սրանք ոչ թե երկրորդական, այլ բռնության դեմ պայքարի առանցքային գործիքներ են։

Հաջողությունը պետք է չափել ոչ թե հայտարարություններով, այլ արդյունքով

Բռնության դեմ պայքարի ցանկացած նախաձեռնության իրական ազդեցությունը հնարավոր կլինի գնահատել այն ժամանակ, երբ հանրային կոչերը կվերածվեն չափելի արդյունքների։

Քանի՞ կին է ստացել անհրաժեշտ աջակցություն։

Քանի՞ դեպք է ստացել արագ և արդյունավետ արձագանք։

Որքա՞ն հասանելի են ծառայությունները մարզերում։

Քանի՞ կնոջ է հաջողվել դուրս գալ բռնության միջավայրից և վերականգնել ինքնուրույն կյանքը։

Եվ ամենակարևորը՝ արդյո՞ք փոխվում է հասարակության վերաբերմունքը բռնության նկատմամբ։

Այս հարցերի պատասխաններն են ցույց տալու՝ արդյոք հերթական նախաձեռնությունը մնացել է հանրային արշավի մակարդակում, թե վերածվել է երկարաժամկետ փոփոխության։

Լռությունը կոտրելը սկիզբն է, ոչ թե վերջը

Կանանց նկատմամբ բռնության դեմ պայքարը չունի կուսակցական, քաղաքական կամ հատվածական պատկանելություն։ Այն մարդու անվտանգության, արժանապատվության և հիմնարար իրավունքների պաշտպանության խնդիր է։

Աննա Հակոբյանի նախաձեռնության կարևորությունը հենց այստեղ է՝ այն կարող է նպաստել այնպիսի հանրային միջավայրի ձևավորմանը, որտեղ բռնության մասին խոսելը այլևս ամոթի կամ վախի պատճառ չի լինի։

Բայց հաջորդ քայլը պետք է լինի ավելի դժվար և ավելի կարևոր՝ ապահովել, որ խոսելուց հետո կինը պաշտպանված լինի։

Որովհետև լռությունը կոտրելը միայն առաջին հաղթանակն է։ Իրական փոփոխությունը սկսվում է այն ժամանակ, երբ այդ խոսքին հաջորդում են անվտանգությունը, իրավական պաշտպանությունը, սոցիալական աջակցությունն ու արժանապատիվ կյանքի վերադարձի հնարավորությունը։

MegaNews-ը շարունակելու է հետևել նախաձեռնության ընթացքին՝ ուշադրության կենտրոնում պահելով ոչ միայն հայտարարությունները, այլև դրանցից հետո իրականացվող կոնկրետ քայլերն ու արդյունքները

Մարգարիտա Դավթյան