Սամվել Կարապետյանի, ինչպես նաև Բագրատ և Միքայել սրբազանների գործերը դարձյալ ուշադրության կենտրոնում են․ կալանքի որոշումները մշտապես մակագրվում են նույն դատավորին, ինչը հարցեր է առաջացնում համակարգի թափանցիկության վերաբերյալ։

 

Հայաստանի արդարադատության համակարգում վերջին տարիներին նկատվում է միտում՝ բարձր հնչեղություն ունեցող քրեական գործերը վերածվում են ոչ միայն իրավական, այլև հասարակական մեծ քննարկման թեմայի։ 

Դրանք հաճախ մնում են դատական օրակարգում տարիներ շարունակ՝ ձևավորելով անվստահության մթնոլորտ հանրության շրջանում։

Սամվել Կարապետյանի, ինչպես նաև Բագրատ և Միքայել սրբազանների գործերը օրինակ են այն բարդությունների, որոնց բախվում է դատական համակարգը։ Նշված գործերում առանձնահատուկ ուշադրության է արժանի հանգամանքը, որ կալանքի որոշումները մշտապես մակագրվում են նույն դատավորին, ինչը հասարակության մեջ առաջացնում է կասկածներ դատական բաշխման համակարգի պատահականության և անաչառության նկատմամբ։  «Երբ նույն դատավորն էմշտապես մակագրվում նման հնչեղ գործերին, հանրության մոտ առաջանում  կանխակալությանտպավորություն։ Սա լրջագույն մարտահրավեր է դատական համակարգի վստահության համար», — նշում են իրավաբանները։ 

Դատարանները հաճախ բախվում են միաժամանակ երկու հակադիր պահանջների․ հասարակությունը սպասում է արագ և վճռական որոշումների, իսկ իրականում յուրաքանչյուր գործ պահանջում է մանրակրկիտ իրավական ուսումնասիրություն։

Երկարատև դատավարությունների պատճառներն են՝

    •    մեծածավալ ապացույցների և վկաների բազմությունը,

    •    հաճախակի հետաձգումները,

    •    դատարանների ծանրաբեռնվածությունը,

    •    գործերի ոչ համաչափ բաշխումը դատավորների միջև։

Բարձր հնչեղությամբ գործերում փաստաբանների դերը կրկնակի բարդ է․ նրանք պետք է պաշտպանեն իրենց հաճախորդների իրավունքները հանրային և մեդիա ճնշման պայմաններում։

Պաշտպանական ռազմավարությունները՝ լրացուցիչ միջնորդություններ, նոր ապացույցների պահանջներ, բողոքարկումներ և այլն, հաճախ դիտվում են որպես գործը ձգձգելու փորձ։

Սակայն իրականում դրանք պաշտպանության օրինական իրավունքների մաս են և ուղղված են արդար դատաքննության ապահովմանը։  «Հասարակությունը երբեմն շտապում է դատել՝ առանցհասկանալու, որ իրավական գործընթացը պետք է հիմնվի ոչ թե արագության, այլ արդարությանվրա», — ընդգծում է փորձագետը։

Ժամանակակից մեդիա միջավայրը դառնում է արդարադատության ընկալման հիմնական ձևավորողը։  

Տեղեկատվությունը տարածվում է շատ ավելի արագ, քան դատական գործընթացները զարգանում են, ինչի հետևանքով հաճախ ձևավորվում է «մեդիա դատավարություն»՝դեռ մինչև դատարանի որոշումը։

Լրագրողների պատասխանատվությունը նման դեպքերում չափազանց մեծ է․ յուրաքանչյուր վերնագիր կամ մեկնաբանություն կարող է ազդել գործի մասնակիցների հեղինակության և հանրային ընկալման վրա։ 

Մեդիայի նպատակը պետք է լինի ոչ թե դատավճիռ տալը, այլ՝հասարակությանը հավասարակշռված և փաստական տեղեկատվություն տրամադրելը։

Երբ դատական գործընթացը վերաբերում է ազդեցիկ դեմքի՝ լինի դա գործարար, հոգևորական կամ քաղաքական գործիչ, դատարանները հայտնվում են երկակի ճնշման տակ։ 

Մի կողմից՝ հասարակությունը պահանջում է թափանցիկություն, մյուս կողմից՝ պահպանվել է դատավարական գաղտնիությունը և իրավական կարգապահությունը։

Սամվել Կարապետյանի և սրբազանների գործերի օրինակը ցույց է տալիս, թե որքան դժվար է հավասարակշռել այս երկու պահանջները՝ առանց հանրային վստահությունը կորցնելու։

Արդարադատության համակարգի նկատմամբ վստահությունը վերականգնելու համար անհրաժեշտ է․

    •    ապահովել գործերի իրական պատահական բաշխում,

    •    բարձրացնել դատական գործընթացների թափանցիկությունը,

    •    խստացնել մեդիա պատասխանատվությունը բարձր հնչեղությամբ գործերի լուսաբանման հարցում։

Երկարատև դատավարությունը միշտ չէ, որ անարդյունավետության նշան է․ հաճախ այն իրավական մանրակրկիտ աշխատանքի արդյունք է։ Սակայն երբ կալանքի որոշումները մշտապես մակագրվում են նույն դատավորին, դա խաթարում է հանրային վստահությունը և վտանգում արդարադատության ընկալման հավասարակշռությունը։

Արդարադատությունը պետք է ոչ միայն իրականացվի, այլև ընկալվի որպես արդար։

 

Մեգանյուզ վերլուծական

Մարգարիտա Դավթյան