Pan Armenian Intellectuals Platform-ը ծնվեց Լոս Անջելեսում։ Բայց նրա իրական արմատները շատ ավելի խորն են՝ Երևանի Չարբախի բակերում, Բլեյանի դպրոցի դասասենյակներում, Մերձավոր Արևելքի հայկական գաղթօջախներում, Հայաստանի պետական համակարգի միջանցքներում, արարողակարգային ծառայության անտեսանելի մանրամասներում, ապրիլյան պատերազմից հետո Գևորգ Մանուկյանի ներսում կուտակված ծանր լռության մեջ։

 

Սկիզբը հանդիսավոր չէր։ Կային նամակներ, զանգեր, առցանց խոսակցություններ։ Նոր երկրում, երբ նախկին կյանքը հեռացել էր, իսկ նորը դեռ ամբողջությամբ չէր դարձել յուրային, Գևորգ Մանուկյանը սկսեց ավելի սուր զգալ մի բան, որ վաղուց կար, սակայն Ամերիկայում երևաց պարզ ու ցավոտ։ Աշխարհով մեկ ցրված են հայեր, որոնք ունեն միտք, փորձ, խոսք, ցավ, գիտելիք, ստեղծելու կարողություն, բայց ապրում են առանձին կղզիների նման։ Մեկը նկարիչ է, մյուսը՝ հոգեբան, երրորդը՝ պատմաբան, չորրորդը՝ բանաստեղծ, հինգերորդը՝ ուսուցիչ, մեկ ուրիշը՝ գործարար կամ արհեստավոր։ Նրանք կարող են օգտակար լինել իրար, կարող են օգնել ընտանիքի, երեխայի, ինքնաճանաչման, հանրային վարքի, մշակույթի, կրթության հարցերում։ Սակայն նրանց միջև սեղան չկա։ Կապ չկա։ Կենդանի տարածք չկա, որտեղ խոսքը կարող է դառնալ գործ։

 

Այդ բացակայության մեջ ձևավորվեց Pan Armenian Intellectuals Platform-ը։

 

Գևորգի հետ կապ հաստատող մարդիկ գալիս էին տարբեր երկրներից, տարբեր կենսափորձերից, տարբեր ներքին վիճակներից։ Ոմանք ունեին մասնագիտական գիտելիք, ոմանք՝ կյանքի ծանր ճանապարհից քաղած իմաստություն, ոմանք՝ ստեղծագործական ներուժ, ոմանք էլ՝ լսելու, սովորելու, սեփական կյանքը կարգավորելու կարիք։ Հեռախոսազանգերը վերածվեցին առցանց հանդիպումների, առցանց հանդիպումները՝ Zoom-դասախոսությունների և թրեյնինգների, հետո սկսվեցին կենդանի հավաքներ Լոս Անջելեսում և Երևանում։ Մարդկանց բերում էր պարզ, բայց խոր կարիք՝ լսել, կիսվել, հասկանալ, օգնել, գտնել իրենց տեղը նոր իրականության մեջ։

 

Գևորգի պատկերացրած տարածքը պետք է ծառայեր առօրյա, բայց կենսական հարցերի։ Ինչպե՞ս կարող է մարդը բարելավել իր կյանքի որակը։ Ինչպե՞ս կարող է ընտանիքը դիմանալ օտարության ճնշմանը։ Ինչպե՞ս կարող է երիտասարդը գտնել իր ուժը։ Ինչպե՞ս կարող է գիտելիք ունեցող հայը իր իմացածը դարձնել ուրիշի համար օգտակար։ Այդ հարցերից կրթական դաշտը ստացավ ակումբային շունչ, իսկ հետո՝ ավելի լայն հավակնություն։ Գևորգի բառապաշարում կա «քաղաքակրթական նախագիծ» արտահայտությունը։ Առաջին հայացքից այն կարող է մեծ հնչել, բայց այստեղ դրա տակ շատ մարդկային մտահոգություն կա․ հայ մարդը, որտեղ էլ ապրի, կարիք ունի մի տարածքի, որտեղ մտավոր աշխատանքը, հարգանքը, ընտանիքի ամրությունը, սերունդների կապը և գործնական աջակցությունը կհանդիպեն իրար։

 

Այս գաղափարի ներքին ակունքին հասնելու համար պետք է վերադառնալ մի տղայի, որը Չարբախի փողոցով անցնում էր սպորտային պայուսակով և ասում, թե ֆուտբոլի է գնում։ Պայուսակի մեջ գեղասահքի իրերն էին։

 

Այդ փոքրիկ սուտը նրա առաջին պաշտպանությունն էր։ Չարբախն ուներ իր լեզուն, իր թույլատրելի զբաղմունքները, իր տղամարդկային համարվող վարքաձևերը, իր ծաղրի առարկաները։ Ֆուտբոլը հասկանալի էր։ Գեղասահքը՝ չափազանց նուրբ, չափազանց օտար այն շրջապատի համար, որտեղ տղաները վաղ էին սովորում կոշտ խոսել, արագ արձագանքել, թաքցնել փափկությունը։ Գևորգը դեռ երեխա էր, բայց արդեն հասկանում էր, որ մարդու ներսի բոլոր ճշմարտությունները հնարավոր չէ միանգամից դնել փողոցի առաջ։

 

Սահադաշտում նա մտնում էր ուրիշ աշխարհ։ Այնտեղ կար երաժշտություն, շարժման կարգապահություն, մարմնի և մտքի հավասարակշռություն, խնամված մարդիկ, ուրիշ էներգիա։ Չարբախից հետո այդ տարածքը շնչելու հնարավորություն էր։ Տուն վերադառնալը երբեմն ցավոտ էր լինում, կարծես լույսից վերադառնայիր խավարի մեջ։ Վաղ տարիքում ապրած այդ անցումը՝ երկու աշխարհների միջև, նրա մեջ թողեց մի հարց, որը հետագայում փոխեց ձևը, բայց չհեռացավ․ ինչպե՞ս ստեղծել տարածք, որտեղ մարդու նուրբ, մտավոր, լուսավոր մասը չի դատապարտվի ծաղրի կամ մենության։

 

Չարբախը նրա հիշողության մեջ բարդ, հակասական, բայց կարևոր տեղ ունի։ Այդ թաղամասից նա վերցրել է համարձակություն, ինքնուրույնություն, սեփական արժեքների համար կանգնելու բնազդ, ավագների հանդեպ պատկառանք, կանանց ու աղջիկների համար ապահովության զգացողություն ստեղծելու ներքին պահանջ։ Ութսունականների վերջի և իննսունականների Չարբախը հայտնի էր թաղային հեղինակություններով, փողոցի դաստիարակությամբ, քրեական ենթամշակույթի գրավչությամբ։ Շատ պատանիների համար այդ աշխարհը թվում էր արկածային, երբեմն նույնիսկ պատվաբեր։ Գևորգն էլ սկզբում իր շրջապատի բնական հետևանքն էր։ Մոտ տասնվեց տարեկանում նրա ներսում սկսվեց մի շարժում․ ծննդավայրը չպետք է դառնար ճակատագրի վերջնական չափը։

 

Այդ շարժման առաջին ձայնը մոր ձայնն էր։ Մայրը ծանր առօրյայի մեջ ժամանակ էր գտնում որդու հետ խոսելու բարու և չարի, լավի և վատի մասին։ Տան մեջ ասված նման խոսքերը հաճախ մարդու մեջ ավելի խորն են նստում, քան հետագայում կարդացած մեծ գրքերը։ Գևորգի ներսում հենց այնտեղ դրվեց բարոյական չափման առաջին գործիքը։

 

Հետո եղավ Մկրտիչը։ Թաղային ֆուտբոլից հետո Գևորգը նկատեց մի տղայի, որն առանձնանում էր արտաքինով ու պահվածքով։ Մոտեցավ, ծանոթացավ։ Մկրտիչը երկու տարով մեծ էր և ասաց, որ ուզում է դառնալ դիվանագետ։ Գևորգն այդ բառը դեռ չէր լսել։ Խնդրեց բացատրել։ Բառի հետևից բացվեց մի աշխարհ՝ համալսարան, լեզուներ, պետություններ, ներկայացուցչություն, կիրթ վարք, ուրիշ որակի կյանք։ Պատահական հանդիպումը դարձավ ուղղություն։ Այդ օրը նա որոշեց, որ դպրոցից հետո պիտի գնա համալսարան։

 

Երևանի պետական համալսարանում սկզբում ուզում էր արևելագիտություն սովորել։ Միջազգային հարաբերությունների ֆակուլտետ այդ ժամանակ դեռ չկար։ Միավորները հնարավորություն էին տալիս ընդունվելու արևելագիտության վճարովի բաժին կամ պատմության անվճար բաժին։ Ընտանիքը ուսման վճարի հնարավորություն չուներ։ Նա ընտրեց պատմությունը, թեև սկզբում այդ որոշումը ծանր ընդունեց։ Տարիներ անց հասկացավ, որ հենց այդ ընտրությունն է իրեն տվել ժամանակի խորությունը, մարդու և հասարակության վարքի կրկնվող ձևերը տեսնելու կարողությունը։ Պատմությունը սովորեցրեց չշտապել երևույթների առաջին բացատրությամբ։ Իրադարձությունները հաճախ վերադառնում են ուրիշ անուններով, ուրիշ դեմքերով, բայց նույն ներքին տրամաբանությամբ։

 

Համալսարանում նրան ուժեղ ազդեց փիլիսոփայությունը։ Այն ճկեցրեց միտքը, սովորեցրեց կասկածել պատրաստի պատասխաններին։ Սակայն նրա մասնագիտական և մարդկային ձևավորման մեջ առանձնահատուկ տեղ ունեցավ Յուրի Մկրտումյանը՝ ազգագրության ամբիոնի վարիչը, հետագայում՝ Ռուսաստանի Դաշնությունում Հայաստանի դեսպանը։ Մկրտումյանի պահվածքը, նրբությունը, կոկիկությունը, մարդկանց հետ կապ ստեղծելու կարողությունը Գևորգի համար դարձան դիվանագիտական վարքի կենդանի օրինակ։ Այդ ազդեցությամբ նա ընտրեց ազգագրությունը։ Ժողովուրդների կենցաղը, սովորույթները, մտածողությունը, ուտեստը, հագուստը ուսումնասիրող գիտությունը նրա մեջ խորացրեց մանրամասների հանդեպ ուշադրությունը։

 

Այդ ուշադրությունը հետագայում երևաց տարբեր տեղերում՝ դպրոցում, պետական համակարգում, պաշտոնական ընդունելությունների ժամանակ, սփյուռքյան համայնքներում, քաղաքական կրթության մեջ, իսկ այսօր նաև Pan Armenian Intellectuals Platform-ի կառուցման գործում։ Մարդուն ճանաչելու համար նա նայում է խոսքին, լռությանը, շարժմանը, հագուստին, շրջապատի հետ հարաբերությանը։ Նրա կազմակերպչական բնազդը գալիս է այդ դիտողականությունից։

 

Զինծառայությունից հետո, 2000 թվականին, նա աշխատանքի անցավ Աշոտ Բլեյանի հիմնած մասնավոր վարժարանում՝ որպես պատմության, հասարակագիտության և իրավունքի ուսուցիչ։ Դպրոցը նրա համար արագ դարձավ ինքնաբացահայտման վայր։ Դասարան մտնող մարդը հանդիպում է դեռ չբացված ճակատագրերի, իսկ առարկան այդ հանդիպման առաջին պատրվակն է։ Երկու տարի անց աշակերտները նրան ճանաչեցին վարժարանի լավագույն ուսուցիչ։ Այդ գնահատականից ավելի կարևոր էր մի գիտակցում․ երեխան վստահում է այն մեծահասակին, որը չի խոսում նրա գլխի վրայով։

 

Իր աշակերտական տարիներից նա հիշում էր ուսուցիչների և աշակերտների միջև եղած խրամատը։ Դասարանի առաջ կանգնած ուսուցիչը հրահանգում էր, վերահսկում, պատժում, իսկ երեխաներն ապրում էին իրենց առանձին աշխարհում՝ փակ, կասկածող, երբեմն հակառակվող։ Գևորգը որոշեց կանգնել աշակերտների կողմում։ Երեխային առաջնորդելու համար պետք է տեսնել աշխարհը նրա դիրքից։ Այդտեղից է հնարավոր նրան տանել դեպի գիտելիք, հաջողություն, սեփական ուժը ճանաչելու ճանապարհ։ Նրա նախկին աշակերտներից շատերի հետ կապը պահպանվել է քսանհինգ տարի անց։ Ոմանք այժմ Միացյալ Նահանգներում են, հանդիպում են, խոսում։ Երբ մանկավարժական կապը չի մարում, նշանակում է՝ դասը վաղուց դուրս է եկել դասացուցակից։

 

Մոտ երեքուկես տարի դպրոցում աշխատելուց հետո նրա կյանքում բացվեց Մերձավոր Արևելքի հայկական աշխարհը։ Հայաստանի Հանրապետության նախագահի աշխատակազմից զանգ ստացավ․ Սիրիայից ժամանած Հայկական բարեգործական ընդհանուր միության պատվիրակությունը փնտրում էր երիտասարդ հայ մանկավարժի, որը կարող էր աշխատել հայկական գաղթօջախների պատանիների, երիտասարդների և սկաուտական շարժման ներկայացուցիչների հետ։ Նա ընդունեց հրավերը որպես պատիվ և պատասխանատվություն։

 

Սիրիան ու Լիբանանը նրա առաջ բացեցին հայկականության մի վիճակ, որը Հայաստանում ապրող մարդը հաճախ չի նկատում։ Հայաստանում հայերենը, հայկական օդը, հիշողությունը շատերին տրված են բնական վիճակով։ Օտարության մեջ այդ ամենը պահվում է ջանքով։ Լեզուն, դպրոցը, եկեղեցին, սկաուտական շարժումը, համայնքային կարգապահությունը, ընտանեկան պատմությունը դառնում են ինքնության պաշտպանական հենարաններ։ Գևորգը ներսից զգաց սփյուռքի հայրենասիրությունը և հայապահպանության ծանր աշխատանքը։ Այդ տարիներին իրեն զգում էր Հայաստանի դեսպան՝ առանց պաշտոնական մանդատի։ Հայաստանից եկած երիտասարդ մանկավարժի ներկայությունը սփյուռքյան պատանիների համար ոգևորող նշանակություն ուներ։

 

|Այդտեղ ծնվեց կամրջի գաղափարը։ Հայրենիքի և սփյուռքի երիտասարդները կարող էին փոխլրացնել իրար։ Հայաստանի երիտասարդը սփյուռքից կարող էր սովորել հիշողությունը պահելու համառություն, համայնքային կարգապահություն, ինքնությունն ամեն օր պաշտպանելու մշակույթ։ Սփյուռքի երիտասարդը Հայաստանից կարող էր ստանալ կենդանի հայրենիքի շունչը։ Գևորգը արդեն այն ժամանակ մտածում էր նման կապերի մասին։ Սիրիայում և Լիբանանում քաղաքական ու նախապատերազմական իրավիճակները կասեցրին այդ աշխատանքները, բայց գաղափարը մնաց ներսում։ Տարիներ անց այն վերադարձավ Լոս Անջելեսում՝ Pan Armenian Intellectuals Platform-ի տեսքով։

 

2007 թվականին նա մտավ Հայաստանի պետական համակարգ՝ արդարադատության նախարարության տեղեկատվության և հասարակայնության հետ կապերի բաժին։ Երեք տարի անց արդեն բաժնի պետն էր։ Համակարգը դեռ կայացման մեջ էր, հաճախ քննադատության թիրախում։ Պետք էր աշխատել լրագրողների հետ, պատասխանել քաղաքացիներին, պահել կառույցի հեղինակությունը, միաժամանակ չկորցնել մարդուն տեսնելու ունակությունը։ Պետական ծառայությունը նրան տվեց համակարգային մտածողություն, թիմային աշխատանքի հմտություն, ներսից խնդիրները տեսնելու փորձ։ Որպես քաղաքացի՝ նա բախվում էր պետություն-քաղաքացի հարաբերության մեջ եղած անարդարություններին։ Որպես ծառայող՝ սովորում էր աշխատել ներսից, առանց աղմուկի, բայց շրջապատը բարելավելու նույն հին պահանջով։

 

Նրա մասնագիտական կենսագրության կարևոր շերտերից է արարողակարգային ծառայության փորձը։ Դեռ ուսանողական տարիներին, Յուրի Մկրտումյանի երաշխավորությամբ, նա հնարավորություն էր ստացել դասերից հետո մասնակցելու Հայաստանի նոր ձևավորվող արտաքին քաղաքական համակարգի կարևոր օղակներից մեկի՝ պետական արարողակարգի ծառայության աշխատանքներին։

 

Այդտեղ սովորեց դիվանագետների և բարձրաստիճան գործիչների համար անհրաժեշտ վարքագիծ, էթիկա, հյուրասիրության և հյուրընկալության նորմեր, պաշտոնական այցելությունների չերևացող կանոնները։

 

Հետագայում այդ փորձը կիրառեց՝ ստեղծելով և ղեկավարելով նման ծառայություն Հայաստանի հեղինակավոր քաղաքական գործիչներից մեկի համար։

 

Արարողակարգը նրա համար հարգանքի, չափի և ներկայացուցչական վարքի լեզու է։ Նստեցման կարգը, ընդունելության ռիթմը, ժեստը, նվերի իմաստը, հարգանքի չափը, ընտրված տոնը կարող են փոխել ամբողջ հանդիպման որակը։ Պետական արարողակարգը խիստ է, կանոնակարգված, երբեմն սառը։ Մասնավոր դաշտում Գևորգը գտավ ստեղծագործելու լայն տարածք։ Այնտեղ հնարավոր էր պաշտոնական շփման մեջ մտցնել ջերմություն, փոխադարձ արժևորում, վստահություն։ Այս փորձը հետագայում օգնեց նրան նաև նոր մտավոր համայնք ստեղծելիս. նման նախաձեռնությունն էլ ունի իր արարողակարգը՝ մարդու ընդունման, խոսքի հերթի, հարգանքի սահմանների, վստահության պահպանման չգրված կանոններով։

 

Քաղաքական դպրոցի գաղափարը ծնվեց հենց այդ փորձերից։ Նա տեսնում էր քաղաքական դաշտի չերևացող կողմերը՝ չհիմնավորված ամբիցիաներ, մեծամտություն, ինքնահավանություն, արագ հաջողության մոլուցք, սերունդների միջև կապի խզում։ Երիտասարդներին պետք էր քաղաքակիրթ քաղաքական վարք, էթիկա, համբերություն, պատասխանատվություն, բարոյական նկարագիր։

 

 

Գևորգ Մանուկյանը ստեղծեց երիտասարդ քաղաքական գործիչների դպրոց, որն իր ժամանակի համար առաջիններից էր Հայաստանում։ Երբ Եվրոպայի խորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովի պատվիրակությունը հատուկ այցով ժամանեց Հայաստան, բացառության կարգով հանդիպեց նաև նրան և այցելեց այդ դպրոց։ Գևորգի նպատակը քաղաքական դերակատար դառնալը չէր։ Նա ուզում էր բարելավել քաղաքական միջավայրի օդը։

 

Երիտասարդների հետ աշխատանքում նրա մոտեցումը նույնն էր՝ տեսնել մարդու չբացված հնարավորությունը և օգնել նրան հասնել այնտեղ, ուր ինքը գուցե չի հասել։ Նա բաց խոսում է այդ մասին․ երբ չի կարողացել որոշ բարձունքների հասնել, սկսել է կրթել պոտենցիալ ունեցող երիտասարդների։ Այդ խոսքի մեջ դառնություն չկա։ Կա մանկավարժի հասուն ազնվություն։ Երբ սաները հասնում են ավելի մեծ նվաճումների, նա նրանց հաջողության մեջ տեսնում է նաև իր աշխատանքի շարունակությունը։

2016 թվականի ապրիլյան պատերազմը փոխեց նրա ներքին աշխարհը։ Նա հանդիպում էր զոհված երիտասարդների ընտանիքների հետ։ Ընկերների հովանավորությամբ նրանցից երկուսի անունով փառքի լսարաններ ստեղծվեցին այն ուսումնական հաստատություններում, որտեղ նրանք սովորել էին։ Այդ ընտանիքների ցավի կողքին կանգնած՝ նա իրեն զգում էր նրանց հարազատներից մեկը։ Միաժամանակ տեսնում էր պետական հոգատարության պակասը։ Այդ օրերին նրա մեջ ծանր հարցեր բացվեցին քաղաքացու արժեքի, քաղաքական էլիտայի, իր երեխաների ապագայի մասին։ Հայրական պատասխանատվությունը դարձավ ավելի սուր։ Նա սկսեց մտածել այն տարածքի մասին, որտեղ իր ընտանիքը կարող էր ապրել, զարգանալ, իր ներքին ծրագրին համապատասխան ընթացք ունենալ։

 

ԱՄՆ տեղափոխության որոշումը հեշտ ճանապարհ չէր։ Ընտանիքով արդեն եղել էին Ամերիկայում, ուսումնասիրել էին երկիրը, համեմատել պայմանները, մտածել ապագայի մասին։ Վերջապես որոշեցին օրինական ճանապարհով տեղափոխվել Միացյալ Նահանգներ։ Դրսում Հայաստանի զգացումը ուժեղացավ։ Նա Հայաստանը բնորոշում է որպես բիբլիական էներգետիկա ունեցող երկիր։ Սակայն ամերիկյան կյանքի ոճը նրան ստիպեց ցավով վերանայել Հայաստանում կորցրած ժամանակը։ Նա նկատեց, թե որքան հաճախ մարդիկ իրենց ուժը տալիս են բաների, որոնք չեն նպաստում ինքնազարգացմանը, կայացմանը, ընտանիքի և կյանքի որակի բարձրացմանը։

 

Լոս Անջելեսում համայնքային աշխատանքը հեշտ չէ։ Մարդիկ զբաղված են, հոգնած, ցրված, օրվա ծանրաբեռնվածությամբ կլանված։ Էմիգրացիան մարդուն հաճախ զրկում է նախկին ինքնությունից։ Նախկին պաշտոնը, կապերը, սոցիալական դիրքը մնում են հեռվում։ Նոր երկրում պետք է նորից հավաքել կյանքը՝ ընտանիք, աշխատանք, երեխաների դպրոց, լեզու, փաստաթղթեր, ճանապարհներ, պարտավորություններ։ Այդ վիճակում հանրային գործը պահանջում է հավելյալ կամք։ Գևորգ Մանուկյանի ներսում, սակայն, կրկին աշխատեց նույն բնազդը՝ իր շուրջը եղած տարածքը թողնել ավելի լավ վիճակում, քան գտել էր։

 

Այստեղ Pan Armenian Intellectuals Platform-ը ստացավ իր իրական պատճառը․ էմիգրացիոն մենություն, համայնքային ցրվածություն, մտավոր մարդկանց մեկուսացում, ընտանիքների հոգեբանական և կրթական կարիքներ, սերունդների միջև աճող լռություն։ Գևորգը տեսավ, որ հայ համայնքի մեջ կան մարդիկ, որոնք կարող են լինել միմյանց բժիշկը, ուսուցիչը, խորհրդատուն, լսողը, փորձ փոխանցողը։ Պետք էր այդ մարդկանց բերել մեկ դաշտ։

 

Այսօր նախաձեռնությունը գործում է Լոս Անջելեսում և Երևանում։ Ակտիվ մասնակիցներ կան Ռուսաստանից, Իսպանիայից, Կանադայից։ Սերբիայում նման խումբ ձևավորելու փորձ է եղել։ Կազմակերպվում են կենդանի հանդիպումներ, առցանց թրեյնինգներ, Zoom-դասախոսություններ, որոնց մասնակցում են հայեր տարբեր վայրերից։ Այս մտավոր դաշտը փորձում է ներգրավել նաև ընտանիքներին, երեխաներին, երիտասարդներին։ Կալիֆորնիայի երիտասարդների զբաղված առօրյան լուրջ դժվարություն է, բայց ծնողները ցանկանում են, որ իրենց զավակներն ունենան հայկական անվտանգ շփման տարածք։

 

Pan Armenian Intellectuals Platform-ի ներսում կարող են հանդիպել գիտնականը և վարսավիրը, հոգեբանը և վարորդը, պատմաբանը և գործարարը, բանաստեղծը և ուսուցիչը։ Գևորգի համար կրթական ցենզը վերջնական չափանիշ չէ։ Մարդու ասելիքը, քաղաքակիրթ պահվածքը, կիսվելու պատրաստակամությունը, մեկ ուրիշի կյանքին օգտակար լինելու կամքը հաճախ ավելի կարևոր են, քան տիտղոսը։ Նա այս նախաձեռնությունը տեսնում է որպես ինտելեկտը գործնականում կիրառող մարդկանց լաբորատորիա։ Արտահայտությունը համարձակ է հնչում, բայց դրա հիմքում շատ առօրյա պատկեր կա․ մարդը այնտեղից պետք է տուն տանի ինչ-որ շոշափելի բան՝ նոր միտք, նոր հմտություն, մեկի հեռախոսահամարը, մասնագիտական օգնություն, իրեն մենակ չզգալու հնարավորություն։

 

Այս համայնքի ամենակարևոր պայմանը հարգանքի լեզուն է։ Տարբեր հայացքներ ունեցող մարդիկ կարող են նստել նույն սեղանի շուրջ, եթե գիտեն լսել և իրենց կարծիքը չեն դարձնում դիմացինին նվաստացնելու գործիք։ Գևորգը մանկավարժական տարիներից պահել է մի սկզբունք․ քննադատության թիրախը արարքն է, մարդու արժանապատվությունը մնում է անձեռնմխելի։ Դպրոցում չարաճճի երեխային չէր պիտակավորում։ Ասում էր՝ դու ավելի լավն ես, այդ արարքը քեզ չի համապատասխանում։ Երեխան ուղղվում էր, որովհետև իրեն չէին նետում իր սխալի մեջ։ Նրան հիշեցնում էին իր բարձր հնարավորության մասին։

 

Այս սկզբունքն այժմ տեղափոխվել է բանավեճի և բանակցությունների մշակույթի դասընթացներ։ Մասնակիցները սովորում են վիճել առանց թշնամանալու, քննարկել առանց անձը քանդելու, գաղափարը քննադատել առանց մարդուն ստորացնելու։ Հայ իրականության մեջ սա մանր թեմա չէ։ Մեր հանրային խոսքը հաճախ արագ կորցնում է սահմանը։ Գևորգի նախաձեռնությունը փորձում է այդ սահմանը վերականգնել փոքր խմբերում, կենդանի հանդիպումներում, ընտանեկան հավաքներում, առցանց քննարկումներում։

 

Pan Armenian Intellectuals Platform-ն ունի նաև ինքնաճանաչման ուղղություն։ Գևորգը համոզված է, որ ժամանակակից մարդը քիչ ժամանակ է թողնում մտավոր և հոգևոր զարգացման համար։ Նյութական կյանքի խնդիրները կլանում են նրան։ Մարդը ներքին առողջության մասին հիշում է այն պահին, երբ խնդիրն արդեն մտել է ընտանիք, երեխայի վարք, ամուսնական հարաբերություն, անձնական հոգեվիճակ։ Այդ պատճառով ներկա թեմաներից են ինքնաբացահայտումը, սեփական ուժերի և սահմանների ճանաչումը, ընտանիքի ամրությունը, հասարակության մեջ մարդու տեղը, կյանքի համար անհրաժեշտ հմտությունները։ Նրա մոտեցմամբ՝ մեծ հանրային խոսքը դատարկ է դառնում, երբ մարդը չի ճանաչում իր ներսի տարածքը։

 

Այս կառույցը չի պատկանում որևէ քաղաքական կամ կրոնական կազմակերպության։ Հովանավոր չունի։ Բաց է տարբեր հայացքներ ունեցող հայերի համար։ Այդ բացությունը պահվում է արժեքներով՝ հայ ընտանիքի ամրություն, սերունդների արժեհամակարգ, հայապահպանություն, փոխադարձ հարգանք, վստահություն։ Եթե որևէ համագործակցություն կարող է ծառայել այս նպատակներին, այն քննարկելի է։ Եթե նախաձեռնությունը կարող է վերածվել որևէ ուժի գործիքի, վտանգվում է ամենաթանկը՝ վստահության տարածքը։

 

Գևորգ Մանուկյանը հայ մտավորականին չի պատկերացնում փակ սենյակում։ Նրա համոզմամբ՝ տեղեկատվական աղմուկի այս ժամանակում ստեղծող, մտածող, գիտելիք ունեցող մարդիկ պետք է ավելի հաճախ խոսեն հասարակության հետ։ Գրքերը, հոդվածները, փակ քննարկումները բավարար չեն, երբ մարդիկ հոգնած են, շփոթված, երբեմն առաջնորդի կամ վստահելի խոսքի կարիք ունեն։ Այդտեղից է գալիս նրա ցանկությունը՝ ամբիոն տրամադրել այն մարդուն, ով ունի գիտելիք, փորձ, նաև իր դժվարությամբ կիսվելու համարձակություն։ Այս տարածքում մարդը կարող է խոսել իր մասնագիտական կարողություններից, բայց կարող է պատմել նաև ընտանիքում, հասարակության մեջ, անձնական կյանքում ունեցած ծանրության մասին։ Այդ պահին մասնագետները կարող են առաջարկել օգնություն։ Մեկ հայի օգտակար լինելը նրա համար արդեն արդյունք է։

 

Այս նախաձեռնության մեջ կա մի նուրբ վտանգ, որը նա գիտակցում է։ Ինտելեկտուալ ակումբները հաճախ դառնում են փակ, ինքնագոհ, գեղեցիկ խոսքերի միջավայրեր։ Գևորգն իր ստեղծած տարածքի համար ընտրել է այլ չափում․ հանդիպումը արժեք ունի, երբ դրանից հետո որևէ մարդու կյանքում ինչ-որ բան փոխվում է՝ մի որոշում, մի հմտություն, մի կապ, ընտանիքում մի զրույց, երեխայի հետ հարաբերության մի նոր տոն։ Կրթական և մշակութային աշխատանքի արդյունքը միշտ տեսանելի չէ։ Սերմը մտնում է մարդու մեջ և կարող է բացվել տարիներ անց։ Բայց նա արդեն համոզված է, որ գաղափարը կայացել է․ աշխարհի տարբեր անկյուններից ստացվող նամակները, զանգերը, գնահատանքի խոսքերը նրա համար կենդանի ապացույց են, որ կապը ստեղծվել է։

 

Կառավարման մոդելը դեռ հստակեցման փուլում է։ Նրա շուրջ հավաքված մասնագետների միջև կա փոխադարձ վստահություն և թիմային աշխատանքի մշակույթ։ Երբ աշխարհագրությունն ընդլայնվի, մարդկային ռեսուրսներն ավելանան, կառավարման հարցը անխուսափելիորեն կդրվի։ Գևորգը վստահ է, որ այդ ընթացքը կարող է լինել թափանցիկ և արդյունավետ։ Առայժմ Pan Armenian Intellectuals Platform-ը զարգանում է ինքնակազմակերպման ուժով։ Մարդիկ արագ հասկանում են գաղափարական առանցքը, եթե կրում են նույն արժեքները, սկսում են իրենք առաջարկներ բերել, ծրագրեր մտածել, մասնակցել։

 

Ապագայում հնարավոր է հայ ինտելեկտուալների քարտեզագրում, մասնագիտական շտեմարան, համագործակցություն համալսարանների, դպրոցների, մշակութային կենտրոնների, լրատվամիջոցների, հասարակական կազմակերպությունների հետ։ Ներքին ռեսուրսների շարքում կան նաև լեզուների մասնագետներ՝ անգլերենի, ռուսերենի, իսպաներենի, ֆրանսերենի դասավանդողներ, որոնք անհրաժեշտության դեպքում կարող են ապահովել դասավանդում և թարգմանություն։ Սա կարևոր է համահայկական դաշտի համար, որտեղ հայերենը միշտ չէ, որ բոլոր մասնակիցների հավասար լեզուն է։

 

Գևորգ Մանուկյանն իր նախաձեռնությունը չի ներկայացնում որպես կյանքի վերջնական գործ։ Ասում է, որ տարբեր ժամանակներում ունեցել է կարևոր նախագծեր և գուցե դեռ նորերը ստեղծի, եթե Աստված կամենա։ Բայց այս պատմական պահին հենց այս նախագիծն է հրատապ։ Եթե ապագայի մասին երազանքի լեզվով խոսի, կուզեր, որ տարիներ անց ասեին․ «Ինտելեկտուալների համահայկական հարթակը մեր օրերի Գյուլբենկյան կրթամշակութային հիմնադրամի գործի շարունակողն է»։

 

Այդ երազանքը մեծ է։ Գուցե չափազանց մեծ՝ դեռ ձևավորվող կառույցի համար։ Բայց առանց այդպիսի ներքին չափման նման գործերը չեն ծնվում։ Փոքր նպատակներով կարելի է կազմակերպել հերթական հանդիպումը։ Մեծ նպատակն է ստիպում մտածել սերունդների, լեզուների, քաղաքների, ընտանիքների, կրթության, վստահության և հայ մտքի ապագայի մասին։

 

Եվ այստեղ նորից վերադառնում է Չարբախի տղան՝ սպորտային պայուսակով։ Նա ժամանակին թաքցնում էր գեղասահքը, որովհետև շրջապատը պատրաստ չէր հասկանալու այդ նրբությունը։ Այսօր նրա ստեղծած մտավոր տարածքը փորձում է հակառակ շարժումն անել՝ ստեղծել տեղ, որտեղ մարդը ստիպված չի լինի թաքցնել իր միտքը, իր ցավը, իր տաղանդը, իր փափկությունը, իր փորձը։ Տեղ, որտեղ սառույցի վրա սովորած հավասարակշռությունը կարող է վերածվել հանրային վարքի։ Տեղ, որտեղ հարգանքը դառնում է լեզու, ինտելեկտը՝ գործիք, իսկ անունն ու պատիվը՝ մարդու հանրային ներկայության հիմք։

 

Pan Armenian Intellectuals Platform-ը դեռ ճանապարհին է։ Մի տեղում քննարկվում է հաջորդ հանդիպման թեման։ Մեկ ուրիշ տեղում որևէ երիտասարդ լսում է մի միտք, որն իրեն պետք էր հենց այդ պահին։ Աշխարհի որևէ անկյունից մի հայ գրում է Գևորգին, որովհետև գտել է լսող ականջ։ Երևանում կամ Լոս Անջելեսում մարդիկ հավաքվում են մի սեղանի շուրջ, որտեղ խոսքը փորձում է վերադառնալ իր արժանապատվությանը։

 

Եվ գուցե հենց այստեղ է Pan Armenian Intellectuals Platform-ի ամենապարզ իմաստը․ մի հայ, որ երկար ժամանակ իրեն առանձին կղզի էր զգում, մի օր հայտնվում է սեղանի շուրջ ու հասկանում՝ իր միտքը, իր փորձը, իր ցավը, իր ձայնը տեղ ունեն։ Երբեմն նման տարածքները ծնվում են մեծ հայտարարություններից հեռու՝ այն լուռ պահից, երբ մարդն առաջին անգամ զգում է, որ մենակ չէ։